İş Zekası Uzmanı Gülin Ülker’e röportajı için teşekkür ederiz
Diğer mesleklerle ilgili röportajları okumak için tıkla
Lütfen Okumak İstediğiniz Soruyu Seçiniz

Soru 1. Merhaba Gülin Hanım öncelikle röportaj teklifimi kabul ettiğiniz için çok teşekkür ederim. Sizi kısaca tanımak isteriz bize kendinizden bahseder misiniz ve iş zekası uzmanlığına olan ilginizin ilk olarak ne zaman başladığından?
Merhaba, ben matematik mühendisi Gülin Ülker. 2002 yılında Yıldız Teknik Üniversitesi Matematik Mühendisliğinden mezun oldum. Üniversitede okurken başlayan iş hayatının yanı sıra 2010 yılında Sakarya Üniversitesi eMBA programına katıldım. Bu dönemde Prof. Dr. Erman Coşkun hocamız ile tanışmamız ve kendisinin teşviki ile eş zamanlı olarak akademik kariyerime başladım.
2012 yılında Sakarya Üniversitesi İşletme Yüksek Lisans derecesini aldıktan sonra 2013 yılında Sakarya Üniversitesi İşletme ana bilim dalında doktora öğrenimime başladım.
Halen Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Ana bilim Dalında doktora öğrenimime devam etmekteyim.
1999 yılında başladığım iş hayatında ise bilişim alanında farklı sektörlerde, yazılım uzmanı, uygulama geliştirme uzmanı, takım lideri, proje lideri ve iş zekası uzmanı gibi farklı görevlerde bulundum.
İş zekasıyla tanışmam ise 2007 yılında Oracle Hyperion ile ilgili bir projedeki görevim dolayısıyla oldu ancak
tamamen iş zekası alanında çalışmaya başlamam 2010 yılında bankacılık sektörüne geçişim ile başladı ve halen
bankacılık sektöründe iş zekası alanında çalışmaya devam etmekteyim
Soru 2. Kısaca iş zekası nedir? Öğrencilere iş zekâsını nasıl anlatıyorsunuz ya da nasıl anlatırsınız?
İş zekası bir işletmede farklı kaynaklarda bulunan verilerin toplanıp, bir araya getirilip bunlardan işletme için
faydalı ve anlamlı olacak bilgiler meydana getirmede kullanılan her türlü teknoloji, iş süreci ve mimarinin genel adıdır.
İş zekasının temelleri karar destek sistemlerine dayanmaktadır. Dolayısıyla iş zekasının amacı bir işletmedeki,
karar vericilerin karar verme sürecini istenilen zamanda, istenilen biçimde, hızlı ve doğru bir şekilde üretilen
bilgiler ile desteklemektir. İş zekası sistemleri veriden bilgi üreten sistemlerdir.
Günlük iş faaliyetlerinin üzerinden yürütüldüğü bilişim sistemlerinde günümüz dünyasında çok hızlı ve çok büyük
miktarda veri birikmektedir. Bu çok miktarda ve genellikle farklı kaynaklarda biriken verilerin,
günlük faaliyetleri aksatmayacak şekilde mevcut sistemler üzerinde hızlı ve doğru bir şekilde işlenmesi çok zor hale gelmiştir.
Diğer yandan mevcut sistemler üzerinden alınan statik raporlar da işletmeler için yetersiz kalmaya başlamıştır.
İş dünyasında artan rekabet işletmeleri veriler üzerinde daha çok farklı açılardan analitik
sorgulamalar yapmaya yönlendirmektedir. Bu durum iş zekası sistemlerinin ortaya çıkmasına neden olmuştur.
Soru 3. İş zekası pazarının Dünya ve Türkiye’deki gelişimini ve pazar büyüklüğünü nasıl değerlendiriyorsunuz?
İş zekası pazarı, bu alandaki en önemli danışmanlık şirketlerinden biri olan Gartner’a göre dünya genelinde her yıl hızla büyüyen oldukça büyük ve önemli bir Pazar.
Türkiye’de ise özellikle son beş yıl içinde bu alanda çok hızlı bir gelişme yaşandığı söylenebilir.
Türkiye’de de artık iş zekası pazarının oldukça büyüdüğünü söyleyebiliriz.
Burada konuyu hem iş zekası pazarında ürün, proje geliştiren firmalar hem de çalışanlar açısından
değerlendirmek de önemli diye düşünüyorum. Firmalar artık iş zekasının öneminin farkında ve bunun için çalışmalar yapmaktalar.
Büyük ölçekli firmalar kendi bünyelerinde kurdukları ekipler veya departmanlar ile iş zekası projeleri geliştirmekte, orta ölçekli firmalar da proje bazlı danışmanlıklar ile doğru bilgiyi doğru zamanda elde edip doğru şekilde kullanmanın yollarını aramaktalar.
Bilişim alanında çalışanlar için de iş zekası yeni, sürekli gelişen ve çekici bir alan olarak kendine yer bulmakta
ve her geçen gün daha çok fazla bilişim insanının dikkatini çekmekte. Bu açıdan bugün gelinen noktada
Türkiye’nin de dünyadaki gelişmelere paralel bir seyir izlediğini söyleyebiliriz.
Soru 4. Sektörel ve ölçek açısından hangi kurumların bu uygulamalara ihtiyacı duyar?
Yakın zamana kadar rekabetin yoğun olduğu sektörlerin iş zekası uygulamalarına ihtiyacı olduğu söylenirdi
oysa bugün gelinen noktada bankacılık, sigortacılık, telekomünikasyon gibi rekabetin çok yoğun olduğu sektörlerde
iş zekası uygulamaları artık bir ihtiyaçtan öte faaliyetlerinin devamı için bir zorunluluk haline geldi diyebiliriz.
Bununla birlikte artık bilgiye hızlı, kolay ve eksiksiz bir şekilde erişmek isteyen ama en önemlisi
bilgiyi doğru kullanarak rekabette öne geçmeyi düşünen her kurumun iş zekası uygulamalarına ihtiyacı olduğu söylenebilir. Yine yakın zamana kadar iş zekası uygulamalarının kullanımında daha çok hizmet sektörü vurgulanırken artık bu ayrım ortadan kalmaktadır.
Bugün Türkiye’de üretim sektöründeki birçok firma da iş zekası uygulamalarını kullanmakta ve sayıları da her geçen gün artmaktadır. Hatta tıpkı hizmet sektöründeki firmalarda olduğu gibi üretim sektöründeki firmalarda da iş zekası departmanlarının kurulduğunu görmekteyiz. Ayrıca kamu sektörü de iş zekası projelerinin ve uygulamalarının önemli paydaşlarından biri haline gelmiştir.
Soru 5. Sizce bu meslek için gereken yetenekler nelerdir?
İş zekasını bir meslekten çok bilişim dünyasının sunduğu bir çalışma alanı olarak değerlendirmek gerekir.
Bugün bu alanda çalışanlara baktığımızda çoğunlukla mühendisler olmakla birlikte
işletme, matematik, istatistik, yönetim bilişim sistemleri vb. gibi farklı meslek gruplarına mensup kişileri de görmekteyiz. O nedenle iş zekasını bilişim dünyasının farklı meslek gruplarına yönelik sunduğu bir çalışma alanıdır demek daha doğru olacaktır.
İş zekasının temellerinin karar destek sistemleri olması nedeniyle bir işletmedeki karar vericilere doğru bilginin sunumunu içermektedir.Bu durum sadece teknik değil aynı zamanda işletme bilgisini de zorunlu hale getirmektedir.

İş zekası teknik ve işletme bilgisinin kesişimi olarak düşünülebilir. Bu nedenle bu alanda çalışmak hem teknik yetenekleri hem de teknik olmayan kişiler ile ilgili işin gerektirdiği iş bilgisini ve iletişim kurabilme yeteneğini gerektirir.
Teknik açıdan bakıldığında iyi bir veri tabanı, raporlama ve sistem analizi bilgisinin şart olduğunu söyleyebiliriz. Yazılım geliştirme konusundaki yetenekler ise her zaman bir iş zekası uzmanı için avantaj olacaktır.
Teknik olmayan yetenekler için ise temel işletme bilgisinin yanında takım çalışmasına yatkınlık,
iyi ve etkili iletişim becerileri gibi konular önem arz etmektedir. Ayrıca çalışılan sektöre ait genel bilgi,
örneğin bankacılık sektöründeki bir iş zekası uzmanı için temel bankacılık bilgisi o kişi için bu alandaki diğer önemli yetenekler arasında sayılabilir.

Bir de elbette yabancı dil bilgisinin (özellikle İngilizce) bilişim alanındaki herkes gibi
iş zekası alanındaki kişiler için de artık olmazsa olmazlar arasında olduğunu da eklemek gerek.

Soru 6. İşinizi yaparken karşılaştığınız zorluklar nelerdir?
İş zekası uygulamaları genel olarak işletmenin sahip olduğu farklı platformdaki verilerin tek bir ortak platformda toplanması üzerine kuruludur. Bu altyapı, farklı kaynaklardaki verilerin veri ambarı adı verilen merkezi ortama düzenli olarak aktarımı ile gerçekleşir.

Veri ambarı ortamlarının her zaman güncel ve erişilebilir olması gerekir. Veri aktarımlarında yaşanacak sorunlar veri ambarı ortamının güncelliğini veya erişilebilirliğini etkiler bu da işletmeler için asla istenmeyecek bir durumdur.
Sektörden sektöre değişiklik göstermekle birlikte genellikle veri ambarına aktarımlar günlük olarak ve gece saatlerinde gerçekleşir. Dolayısıyla veri ambarı ile ilgili yaşanacak bir sorun sizi tüm bir gece uykusuz bırakabilir ve bu sorunlar kimi işletmelerde sıkça yaşanır.

Bu tarz sorunların büyük bir kısmı veri ambarına aktarım yapılan operasyonel sistemlerden kaynaklanır.
İş zekası biriminde çalışmayan kişiler için günlük faaliyetlerde yapılan küçük, önemsiz bir değişiklik
iş zekası biriminde çalışanların uykusuz geçen gecelerine, günlerce fazla mesailerine neden olabilmektedir.

İş zekası ekibi ile diğer birimler arasında yaşanan iletişim sorunları, iş zekasının
işletmenin diğer birimlerince yeteri kadar anlaşılamaması bu alanda karşılaşılan en önemli zorlukların başında gelmektedir.

Diğer yandan işletmelerin çoğunlukla neyi ölçmek istediklerini tam olarak bilememesi ya da
net olarak ifade edememesi de iş zekası projelerinde diğer önemli bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır.

Bu aşamada iş zekası projelerinde çalışan analistlere diğer projelerde çalışan sistem analistlerinden
daha fazla iş düşmekte ve onların işi daha da zorlaşmaktadır.

Soru 7. Mesleğinizde ilerlemek mümkün müdür?

Daha önce de belirttiğim gibi iş zekasını bir meslekten çok bir çalışma alanı olarak düşünmek daha doğru olacaktır.
Bugün iş zekası alanında çalışanların genellikle uzun yıllar yazılım veya
sistem geliştirme alanlarında çalıştıktan sonra bu alana geçen kişiler olduğunu söyleyebiliriz.

Bununla birlikte artık özellikle büyük firmalarda iş zekası olarak ayrı departmanlar kurulması
iş hayatına bu alanda başlamak isteyenlere fırsat tanımakta. Bu noktada da kariyer anlamında ilerlemenin
bilişimin diğer alanlarından çok farklı olmadığını ve biraz da kişisel tercihlere bağlı olduğunu söylemek gerek.

Bunun dışında iş zekası alanı çok hızlı büyüyen ve gelişen bir alan olduğu için bu alanda
çalışan bir kişi alan ve iş bilgisi anlamında sürekli bir ilerleme içerisindedir.

Örneğin bugün iş dünyası artık klasik iş zekası uygulamalarından çok iş analitiği uygulamalarına yönelmektedir.
Bu tür uygulamaların geliştirilmesi üzerine çalışmak iş zekası alanındaki biri için kendi alanında ilerlemek anlamına gelmektedir.

Şüphesiz bilgi birikimindeki ilerleme kendisine bir süre sonra kariyer anlamında da ilerlemenin yolunu açacaktır.

Soru 8. Siz, iş zekâsı uzmanlarının yaptıkları işe göre aldıkları ücretin yeterli olduğunu düşünüyor musunuz?
Çalışılan sektör, iş dünyasının içinde bulunduğu genel durum gibi konuların her iş alanında olduğu gibi
bu alanda da ücretler üzerinde doğrudan etkili olduğunu unutmamak gerek ama genel bir değerlendirme yapmak
gerekirse bugün iş zekası alanında bir açık olduğu için ücretlerin yeterli görülebileceğini düşünüyorum.

Bununla birlikte bu alana olan rağbetin artması, gün geçtikçe çok sayıda kişinin bu alana yönelmeye
başlaması ile bir süre sonra bu durumun biraz değişebileceğini de göz önünde bulundurmak gerekir.

Bu noktada da bilişimin her alanında olduğu gibi gelişmeleri takip eden,
yeniliklere uyum sağlayan kişilerin yine görece daha iyi ücretler alacaklarını düşünüyorum

Soru 9. İş zekası uzmanı olarak kendini geliştirmek isteyen kişilere ne tür önerilerde bulunursunuz?

Öncelikle temel teknik ve işletme bilgilerine sahip olmak büyük önem arz etmektedir. Bu temel gereklilikleri sağladıktan sonra iş zekası alanında genel bilgileri edinip bu alanda ne şekilde çalışmak istediklerini belirlemelerini öneririm. İş zekası, çok geniş kapsamlı bir alan.

Bu alanda çalışmak isteyen biri için öncelikle daha çok işin hangi kısmında bulunmak istediğinin kararını vermesi önemli olabilir. Tüm bilişim projelerinde olduğu gibi iş zekası alanındaki işleri de analiz-tasarım ile uygulama geliştirme şeklinde temelde ikiye ayırabiliriz.

Uygulama geliştirme tarafında yer almak isteyen ve bu alanda kendini geliştirmek isteyen kişiler için yine temelde iki ayrımdan bahsedebiliriz.

1) Veri ambarlarının, veri pazarlarının tasarımı, geliştirilmesi ve bunlarla ilgili işler gibi daha çok işin altyapısal kısmı,

2) Veri ambarı üzerinde biriken veriler üzerinden raporlama faaliyetleri ile analitik işlemler.
İşin daha çok hangi tarafında yer almak istendiğine bağlı olarak o kısımdaki gelişmeleri yakından takip etmek büyük önem taşımaktadır.

Örneğin işin proje yönetimi, analiz kısmı için günümüzde çevik iş zekası uygulamaları güncel konulardan biridir.
Diğer yandan uygulama tarafında yer almak isteyen biri için altyapısal kısımda büyük veri ve onun getirdiği
yenilikler ile veri ambarı mimarilerinde yaşanan değişimler en önemli konulardan biridir.

Raporlama ve analitik işlemlerde ise self-service BI uygulamaları, öngörücü analitikler, veri madenciliği uygulamaları günümüz iş dünyasının yakından takip ettiği konulardır.

Bu ve benzeri gelişmeleri takip edebilmek için de önerim iş zekası ile ilgili önemli bloglardan, sosyal medyada ilgili gruplardan ve konu ile ilgili uluslararası organizasyonların yayınlarından faydalanılabilir.

Örneğin iş zekası alanında dünyadaki en önemli uluslararası organizasyon olarak bilinen TDWI (The Data Warehousing Institute) ın yayınlarını,bloglarını düzenli olarak takip etmelerini ve imkanları var ise üye olmalarını öneririm.

Benzer şekilde DAMA, DataVersity gibi kuruluşların sitelerini, yayınladıkları raporları takip etmek bu alanda kendini geliştirmek isteyen kişilerin yapılabilecek önemli çalışmalardır.

Diğer yandan özellikle uygulama tarafında kendini geliştirmek isteyen kişilerin bu alanda kullanılan farklı yazılım araçlarını incelemelerini öneririm.

Ücretli uygulama araçları satan birçok firmanın araçlarına deneme sürümlerini veya belirli özellikleri kısıtlanmış sürümlerine artık ücretsiz olarak internetten erişilebilmektedir.

Ayrıca neredeyse her ücretli araca karşılık bir açık kaynak kodlu iş zekası aracı da bulunabilmektedir. Bu araçları indirip incelemek, karşılaştırmalar yapmak da iş zekası alanında kendini geliştirmek isteyen kişiler için bir diğer önerim olacaktır.

Soru 10. Bu röportaj iş zekâsı nedir sorusuna karşılık olabilmesi için hazırlanmıştır, yararlı olabileceğini düşünüyor musunuz?
Yararlı olabileceğini düşünüyorum. Konu hakkında daha önce fikir sahibi olmayan ya da çok az bilgi sahibi olan kişiler için aydınlatıcı olmasını umuyorum.